Będzin

Mapa (Plan Miasta)

Ważne adresy i telefony

  • Urząd Miasta Będzin (UM)
    • 42-500 Będzin
    • ul. 11 Listopada 20
    • Tel.: +48 267-70-41
    • www.bedzin.pl
    • E-mail: um@um.bedzin.pl
  • Starostwo Powiatowe w Będzinie
    • 42-500 Będzin
    • ul. Sączewskiego 6
    • Tel.: +48 32 267-42-24
    • www.starostwo.bedzin.pl
    • E-mail: powiat@starostwo.bedzin.pl
  • Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Będzinie Sp. z o.o. (PKS)
    • Zlikwidowane od 2006 roku
  • Urząd Skarbowy w Będzinie (US)
  • Powiatowy Urząd Pracy w Będzinie (PUP)
  • MKS "MOS" Będzin (Miejski Klub Sportowy "MOS" Będzin)
  • ENION SA Oddział w Będzinie (Będziński Zakład Elektroenergetyczny)
    • 42-500 Będzin
    • ul. Małobądzka 141
    • Tel.: +48 32 766-10-00
    • www.enion.pl
    • E-mail: bze@bedzin.enion.pl
    • NIP: 675-000-12-25
    • REGON: 350626576-00043
  • Elektrociepłownia Będzin
    • 42-500 Będzin
    • ul. Małobądzka 141
    • Tel.: +48 32 267-95-99
    • www.ecbedzin.pl
    • E-mail: ecbedzin@ecb.com.pl
    • NIP: 625-000-76-15
    • REGON: 271740563
  • Huta "Będzin" SA
    • 42-500 Będzin
    • ul. Sielecka 63
    • Tel.: +48 32 36-88-310
    • www.hutabedzin.com.pl
    • E-mail: hbedzin@hutabedzin.pl
    • NIP: 625-001-06-00
  • Wojskowa Komenda Uzupełnień (WKU)
    • 42-500 Będzin
    • ul. Kościuszki 32
    • Tel.: +48 32 267-42-69
  • Będziński Klub Sportowy "Sarmacja" (BKS)
    • 42-500 Będzin
    • ul. Sportowa 4
    • Tel.: +48 32 267-62-55

O Będzinie

Będzin, miasto powiatowe w województwie śląskim, na Wyżynie Katowickiej, nad Czarną Przemszą, w północno-wschodniej części GOP.

62 tysiące mieszkańców (1998). Ważny ośrodek przemysłowy, rozwinięty przemysł: energetyczny (Elektrownia "Łagisza" o mocy 840 MW, Elektrociepłownia "Będzin"), metalurgiczny i metalowy (Huta Metali Nieżelaznych "Będzin" - wyroby z miedzi, aluminium, mosiądzu i metali szlachetnych, fabryka pilników, konstrukcje metalowe), elektrotechniczny (przewody energetyczne); w likwidacji kopalnia węgla kamiennego Grodziec; ponadto są tu zakłady przemysłu odzieżowego, spożywczego (cukierniczy, chłodniczy) oraz wytwórnia mebli, zakłady elementów wyposażenia budownictwa (wyroby z tworzyw sztucznych) i chemii budowlanej; ważny węzeł kolejowy i drogowy na trasie Gdańsk-Cieszyn i Wrocław-Przemyśl. Ośrodek kulturalny: Muzeum Zagłębia, Teatr Dzieci Zagłębia, liczne imprezy kulturalne i festiwale (m.in. Mistrzostwa Polski w Tańcu Towarzyskim, plener malarski "Będzińskie pejzaże", Ogólnopolski Festiwal Kolęd i Pastorałek); działają towarzystwa: Przyjaciół Będzina, Kultury Teatralnej, Stowarzyszenie Twórców Kultury Zagłębia Dąbrowskiego.

Tereny rekreacyjne (park Rozkówka, Las Grodziecki). W śródmieściu przeważa stara, częściowo secesyjna zabudowa, na jego obrzeżach tereny nie zabudowane, zakłady przemysłowe (głównie na południe i północ od centrum) i osiedla bloków mieszkalnych; wschodnia część Będzina to robotnicze dzielnice Ksawera i Warpie, zachodnia, oddzielona drogą szybkiego ruchu Warszawa-Katowice, ma charakter robotniczo-przemysłowy z luźną zabudową.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Historia Miasta

Będzin rozwinął się na szlaku handlowym Kraków-Wrocław z osady leżącej koło zamku wzniesionego w XIII w. na miejscu strażnicy drewnianej, strzegącej przeprawy przez Czarną Przemszę; prawa miejskie 1358; starostwo niegrodowe; od XVI w. duże skupisko Żydów; 1588 w zamku był więziony arcyksiążę Maksymilian Habsburg, pretendent do tronu polskiego; 1655, podczas najazdu szwedzkiego, miasto zniszczone przez Szwedów; w XVIII w. odkryto tu złoża węgla kamiennego; od 1793 w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warszawskim, od 1815 w zaborze rosyjskim (Królestwo Polskie); w 2. pol. XIX w. rozwój górnictwa i hutnictwa; od 1859 połączenie kolejowe z Katowicami i Częstochową.

Po I wojnie światowej około 45% mieszkańców stanowili Żydzi. Podczas okupacji niemieckiej 1939-45 wcielony do Rzeszy. 4 IX 1939 liczną grupę Żydów Niemcy spalili w synagodze; 1940-43 getto (około 7 tysięcy osób, większość VIII 1942 wywieziona do Auschwitz); 1943-44 w pobliskiej wsi Łagisza filia obozu koncentracyjnego Auschwitz; ośrodek konspiracji; Niemcy zamordowali około 26 tysięcy (około 50%) mieszkańców Będzina. W 1867-1975 i od 1999 siedziba powiatu; 1973 do Będzina włączono Łagiszę, 1975 - Grodziec, 1977 - Wojkowice (od 1992 ponownie samodzielne miasto).

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Turystyka i zabytki

Szczególną atrakcją Będzina jest prastary zamek, wzniesiony na reliktach drewniano-ziemnego grodu z XI-XIII w. W 2. połowie XIII w. wymurowano cylindryczną wieżę. W XIV w. zabudowę uzupełniono czworoboczną wieżą i domem mieszkalnym, a całość otoczono dwoma pierścieniami murów. Zapewne w czasach Kazimierza Wielkiego dobudowano zamek dolny, obwiedziony murem z bramą wjazdową i dodatkową wieżą czworoboczŹną. Będzin umacniano, ponieważ stanowił najdalej ku Śląskowi wysuniętą warownię Korony. Jednak już w połowie XVI w. zamek był opustoszały, odbudowywano go w XVII w. po pożarze i najeździe Szwedów. Restaurację w duchu neogotyku przeprowadzono w 1834. Dzisiejszy kształt zamek zawdzięcza odbudowie z lat 50. XX w.; mieści się tu Muzeum Zagłębia. Główna siedziba muzeum znajduje się w położonym na północny zachód od śródmieścia barokowym pałacu Mieroszewskich, powstałym w latach 1702-18. Stoi on w malowniczym parku ozdobionym barokowymi rzeźbami. Oprócz wystaw historycznych i etnograficznych dotyczących Zagłębia, można tu obejrzeć także zabytkowe wnętrza. W Będzinie zwraca ponadto uwagę gotycki kościół Św. Trójcy z 1365, przebudowany w XIX w. W Grodźcu, zachodniej części Będzina, znajduje się neorenesansowy pałac z 1836, projektowany przez Franciszka Marię Lindego. Na grodzieckim Wzgórzu "Dorotka" (Góra Świętej Doroty) w miejscu prehistorycznej osady kultury łużyckiej ok. połowy XVII w. z fundacji Doroty Kątskiej powstał renesansowo-barokowy kościół.

Zabytki: gotycki zamek królewski (2. poł. XIII w-ok 1358, przebudowany m.in. 1616 i po 1655, restaurowany w stylu neogotyckim 1834, F.M. Lanci, odbudowa 1952-56), fragmenty murów miejskich z 2 basztami (ok. 1364), kościół parafialny Św. Trójcy (1365, rozbudowany 1601 i 1873-89); renesansowo-barkowy kościół Św. Doroty (ok. 1653); barokowy pałac Mieroszewskich (po 1702, rozbudowany na przełomie XVIII i XIX w.); kościół Św. Katarzyny (1726-44, przebudowany i rozbudowany w stylu modernizmu 1931-32); klasycystyczny pałac z elementami romantycznymi (około 1842-1844, F.M. Lanci, przekształcony ok. 1880-1882), park krajobrazowy (1880, W. Kronenberg); na Górze Zamkowej cmentarz żydowski x XIX w.

Źródło:
  1. Atrakcje Turystyczne Polski, pod red. Moniki Karolczuk-Kędzierskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2006
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Będzin w liczbach

Powierzchnia miasta 37,4 km2 (3 737 ha)
Aktualna liczba mieszkańców (liczba ludności) 58 659
Liczba urodzeń w 2006 roku 514
Liczba zgonów w 2006 roku 798
Ilość osób, które zameldowały się do miasta w roku 2006 1 051
Ilość osób, które wymeldowały się z miasta w roku 2006 908
Ilość osób, które pracują 13 067
Bezrobocie: liczba bezrobotnych mieszkańców 4 244
Ilość książek w miejskich bibliotekach 227 821 sztuk
Nowopowstałe mieszkania w 2006 roku 263 (o średniej powierzchni 86,5 m2)
Nowe budynki oddane do użytku w 2006 roku 182
Ilość firm, instutycji i przedsiębiorstw działających na terenie miasta 6 515
Dochody miasta (gminy) 117 234 988,15 zł
Wydatki miasta (gminy) 119 048 249,69 zł
Średnia pensja w powiecie będzińskim 2 288,45 zł (co stanowi 86,8% średniej krajowej)
Ilość samochodów osobowych w powiecie będzińskim 47 225
Ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych na 100 tysięcy mieszkańców 9,1
Źródło:
  1. Wybrane statystyki z Banku Danych Regionalnych, 2006
2007 (c) www.miaston.pl